Przy naszej Szkole Podstawowej im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej w Łosinnie rozwijany jest projekt Rajskiego Ogrodu – edukacyjnej przestrzeni przyrodniczej, która łączy naukę, ekologię, obserwację owadów i roślin oraz nowoczesne technologie. Projekt dyrektor Magdy Szyller, oparty na koncepcji nauczyciela naszej szkoły, spotkał się z bardzo życzliwym przyjęciem ze strony naukowców z polskich uczelni, instytutów badawczych oraz ośrodków zagranicznych.

Projekt popierają badacze z siedmiu  różnych instytucji i uczelni. W swoich opiniach naukowcy podkreślają przede wszystkim dużą wartość edukacyjną tego przedsięwzięcia. Dr hab. Grzegorz J. Wolski z Uniwersytetu Łódzkiego napisał, że Rajski Ogród „wykracza poza ramy zwykłego ogródka szkolnego, stając się kompletnym, interdyscyplinarnym ekosystemem edukacyjnym”. Ponadto dodaje, że:

„Ten pomysł zasługuje na pełne wsparcie, gdyż wykorzystuje nowoczesny warsztat badawczy (streaming live, AI w rozpoznawaniu gatunków) i sprawia, że uczniowie przestają być biernymi odbiorcami wiedzy, a stają się młodymi odkrywcami. Wykorzystanie takich technik pomoże dotrzeć do uczniów. Projekt odchodzi od suchej teorii na rzecz obserwacji cykli życiowych i procesów zachodzących w naturze „tu i teraz”.”

Z kolei dr hab. Jowita Drohojowska, prof. UŚ, zaznaczyła, że ogród będzie „laboratorium, w którym uczniowie nabędą wiedzę na temat świata roślin i zwierząt”.

Cytuje myśl Roberta Braulta „Po co tłumaczyć dzieciom czym są cuda, skoro można zaangażować je w tworzenie ogrodu” dokładnie oddaje ideę utworzenia Rajskiego Ogrodu. Możliwość wykonywania przez uczniów codziennych zadań związanych z pielęgnacją ogrodu, dbaniem o jego systematyczny rozwój przy jednoczesnej obserwacji zjawisk przyrodniczych i podnoszeniu poziomu ich wiedzy, jest w mojej opinii nie do przecenienia. Uważam, że proponowany ogród będzie stanowił nie tylko piękne miejsce w obrębie Szkoły Podstawowej, ale przede wszystkim laboratorium, w którym uczniowie nabędą wiedzę na temat świata roślin i zwierząt, co w moim przekonaniu znacznie poszerzy ich świadomość ekologiczną. Dlatego z całym przekonaniem i z całego serca popieram pomysł utworzenia Rajskiego Ogrodu w Łosinnie.”

Bardzo ważny jest także przyrodniczy i entomologiczny wymiar projektu. Prof. dr hab. Wiesław Krzemiński z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN w Krakowie wskazał, że projekt „znakomicie wzbogaci nauczanie w szkole”, a ścieżka motylkowa i obserwacje przy użyciu kamer umożliwią dokumentowanie motyli, chrząszczy i muchówek oraz zwrócą uwagę dzieci na znaczenie zapylania i ochrony owadów.

Dr hab. Paweł Jałoszyński z Muzeum Przyrodniczego Uniwersytetu Wrocławskiego napisał natomiast, że Rajski Ogród „w pełni zasługuje na poparcie szerokiego grona akademickiego” i pozwoli dzieciom lepiej zrozumieć znaczenie lokalnej różnorodności stawonogów dla zdrowego i stabilnego środowiska. Ponadto stwierdził, że:

„Możliwość poznania tego fascynującego, skomplikowanego mikrokosmosu kształtuje wrażliwość i zaspokaja dążenie do wiedzymłodych ludzi ciekawych świata. Z takiego grona wykształcają się później jednostki aktywnie angażujące się w inicjatywy ochrony cennych przyrodniczo obszarów, którym leży na sercu zachowanie bogatej przyrody w ich rodzinnych stronach, dziedzictwa, które mamy obowiązek ochronić i przekazać naszym dzieciom.”

Dodaje jeszcze na koniec, że:

„Każda okazja do pokazania dzieciom piękna natury jest bezcenna, szczególnie w dzisiejszymświecie, w którym w zastraszającym tempie kurczy się różnorodność biologiczna.”

Eksperci zauważają również znaczenie projektu dla rozwoju emocjonalnego i społecznego uczniów. Prof. dr hab. Iwona Kania‑Kłosok z Uniwersytetu Rzeszowskiego oceniła założenia Rajskiego Ogrodu jako „innowacyjne”, przynoszące korzyści dla rozwoju intelektualnego, psychicznego i społecznego dziecka. Dodając, że

„Bardzo dobrą inicjatywą jest wprowadzenie kilku stref, np. strefy ogrodu ze zróżnicowanymi pod względem taksonomicznym gatunkami roślin, przyciągającymi liczne owady, strefy dydaktycznej z tablicami informacyjnymi, zegarem słonecznym i lapidarium, czy też strefy relaksacyjnej, a w niej lawendarium z hamakami. Współistnienie wyznaczonych stref w obrębie „Rajskiego Ogrodu” umożliwi osiągnięcie założonych celów, stworzenia miejsca integracji nauki i relaksu, rozwoju zainteresowań przyrodniczych uczniów, współpracy grupowej oraz szacunku dla przyrody. Wyposażenie „Rajskiego Ogrodu” w kamery IP, z możliwością streamingu na platformie YouTube wpłynie z pewnością na szerszy, być może międzynarodowy wydźwięk projektu”.”

Szczególne znaczenie ma również poparcie międzynarodowe. Dr hab. Elijah Talamas, kurator działu Hymenoptera, Neuroptera & Mollusca w Florida State Collection of Arthropods w Gainesville w USA, podkreślił, że projekt daje dzieciom możliwość obserwacji i zachwytu nad przyrodą, a takie doświadczenia są fundamentem ciekawości i dążenia do wiedzy. Z kolei dr S. A. Simutnik z Instytutu Zoologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy w Kijowie zaakcentował znaczenie Rajskiego Ogrodu dla edukacji, ochrony bioróżnorodności oraz międzynarodowej współpracy naukowej wokół identyfikacji owadów i dokumentowania lokalnej przyrody.

Rajski Ogród w Łosinnie staje się nie tylko miejscem nauki i wypoczynku dla dzieci, ale także przykładem nowoczesnej edukacji przyrodniczej, opartej na obserwacji, współpracy i szacunku dla świata natury, a w przyszłości również przestrzenią współpracy z naukowcami z kraju i ze świata.

Więcej o projekcie można przeczytać na portalu „Tuba Wyszkowa” w artykule pt. „Rajski Ogród w Łosinnie. Szkolna inicjatywa, która przyciąga uwagę naukowców”.

Opracował: Robert Fallaszek na podstawie treści listów poparcia.

29 maja 2026 roku w Szkole Podstawowej im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej w Łosinnie odbył się I Kurpiowski Festiwal Bursztynu – wydarzenie łączące tradycję, naukę, sztukę i lokalne dziedzictwo Kurpi Białych. Festiwal zgromadził licznych gości ze świata nauki, kultury, sztuki, sportu oraz przedstawicieli instytucji samorządowych i organizacji społecznych. Po części inauguracyjnej uczestnicy wysłuchali wystąpienia dr. hab. Radosława Lolo, który przedstawił zarys historii Ziemi Kurpiowskiej.

Następnie uczniowie zaprezentowali krótką prezentację o szkole, a Zespół Pieśni i Tańca „Wyszków” uświetnił wydarzenie występem artystycznym. W dalszej części festiwalu odbyły się liczne warsztaty i spotkania tematyczne, m.in.:

• zajęcia z bursztynnikami Tomaszem Ołdziejewskim i Olehem Boryshkevychem,
• prelekcje o bursztynie prowadzone przez prof. Wiesława Krzemińskiego, dr hab. Katarzynę Kopeć i dr. Jerzego Jastrzębskiego,
• warsztaty wycinanki kurpiowskiej i szydełkowania,
• spotkanie z mistrzem boksu Krzysztofem Włodarczykiem,
• warsztaty malarskie Marka Izydorczyka,
• pokaz tradycyjnej obróbki bursztynu w wykonaniu Tadeusza Konopki,
• „Szachy pod chmurką” prowadzone przez Dariusza Goliszka.

Goście mieli również możliwość zwiedzenia szkolnego Minimuzeum Bursztynu i Muszli. Jednym z najważniejszych punktów programu było uroczyste odsłonięcie Dębowej Alei Sław, w której uhonorowano osoby zasłużone dla bursztynnictwa, nauki, sztuki i sportu. Każdy z wyróżnionych otrzymał własny dąb wraz z pamiątkową tabliczką.

Symbolicznym momentem było także przekazanie festiwalowego znicza pani Katarzynie Chętnik – prawnuczce Adama Chętnika. Na zakończenie odbyło się wręczenie statuetek dla osób wspierających organizację festiwalu. Uroczystość zwieńczyła degustacja tradycyjnych kurpiowskich potraw.

I Kurpiowski Festiwal Bursztynu okazał się wydarzeniem, które w wyjątkowy sposób połączyło pokolenia, podkreślając bogactwo kultury Kurpiów oraz piękno bursztynowego dziedzictwa regionu.

3 czerwca 2026 roku nazwa Łosinno na zawsze trafiła do światowej nauki. Nowo opisany, mikroskopijny owad z bursztynu otrzymał nazwę Australomymar losinnoense – od nazwy naszej wsi.

Twórcą odkrycia jest badacz z Wrocławia, entomolog Filip Pawluk, który na co dzień pracuje w Ogrodzie Botanicznym we Wrocławiu i zajmuje się badaniem drobnych błonkówek, zwłaszcza z rodziny Mymaridae. To właśnie on, badając kilka okazów z mojej kolekcji, natrafił na okaz, który okazał się nowym dla nauki gatunkiem wymarłego owada.

Eoceński bursztyn bałtycki to prawdziwa kapsuła czasu. Zamknięte w nim drobne organizmy zachowały się przez około 40 milionów lat. W jednej z bryłek pochodzących z mojej kolekcji, gromadzonej przeze mnie jako nauczyciela z Łosinna i Pułtuska, entomolog Filip Pawluk odkrył okaz nieznanej wcześniej błonkówki. To właśnie ten okaz został później opisany jako nowy gatunek Australomymar losinnoense Pawluk, 2026.

Na podstawie szczegółowej analizy cech morfologicznych badacz ustalił, że okaz należy do rodziny Mymaridae, a następnie do rodzaju Australomymar. Co najważniejsze – wykazał, że mamy do czynienia z nieznanym dotąd gatunkiem. Formalny opis ukazał się w renomowanym, międzynarodowym czasopiśmie „Zootaxa”, jednym z najważniejszych tytułów w dziedzinie taksonomii zwierząt.

Skąd w nazwie „losinnoense”?

W nauce nowym gatunkom nadaje się łacińskie nazwy. W tym przypadku epitet gatunkowy „losinnoense” pochodzi od nazwy naszej miejscowości – Łosinno (Losinno + -ense). Został on nadany na moją prośbę, jako darczyńcy okazów bursztynu, właśnie po to, aby upamiętnić Łosinno, działające tu Minimuzeum Bursztynu i Muszli oraz naszą szkołę, której dyrektorem jest Pani Magda Szyller. Naprawdę niewiele miejscowości w Polsce ma takie wyróżnienie.

To symboliczny, ale bardzo ważny gest. Sprawia, że niewielka mazowiecka wieś zostaje trwale wpisana w światową nomenklaturę zoologiczną. Nazwa Australomymar losinnoense Pawluk, 2026 będzie od teraz pojawiać się w publikacjach naukowych, katalogach i bazach danych na całym świecie – za każdym razem przypominając o Łosinnie.

-

 Chciałbym w tym miejscu z całego serca podziękować Pani Dyrektor Magdzie Szyller, Stowarzyszeniu Społeczno‑Oświatowemu „Przyjazny Krąg”, a także wszystkim Nauczycielom, Pracownikom szkoły, Rodzicom i Uczniom za ich zaangażowanie w tworzenie i rozwój Minimuzeum Bursztynu i Muszli.

Pragnę w ten sposób upamiętnić i wyrazić wdzięczność za Państwa wkład pracy na rzecz rozwoju tej placówki oraz za ogromne zaangażowanie w jej promocję.

Kim jest Filip Pawluk i co bada?

Filip Pawluk na co dzień pracuje w Ogrodzie Botanicznym we Wrocławiu. Zajmuje się entomologią, a szczególnie badaniem bardzo drobnych błonkówek z rodziny Mymaridae. Błonkówki to rząd owadów, do którego należą także tak dobrze nam znane mrówki, pszczoły i osy. Gatunki z rodziny Mymaridae są jednak zwykle mikroskopijne – długość ich ciała często nie przekracza jednego milimetra.

Te niepozorne owady pełnią ważną rolę w ekosystemach. Są parazytoidami jaj innych owadów, co znaczy, że samice składają swoje jaja do wnętrza jaj żywicieli. Larwy rozwijają się kosztem zarodka innego owada. W ten sposób błonkówki Mymaridae regulują liczebność innych gatunków, a niektóre z nich wykorzystuje się w biologicznym zwalczaniu szkodników upraw. Dzięki temu można ograniczać chemiczne środki ochrony roślin, chroniąc środowisko.

Co oznacza odkrycie Australomymar losinnoense?

Nowo opisany gatunek, Australomymar losinnoense Pawluk, 2026, należy do współcześnie znanego rodzaju Australomymar, którego gatunki występują dziś głównie w cieplejszych rejonach świata. Odkrycie tego rodzaju w bursztynie bałtyckim ma duże znaczenie naukowe. Pokazuje, że przedstawiciele rodzaju Australomymar żyli na terenie dzisiejszej Europy już w eocenie, a więc około 56–33,9 milionów lat temu.

To z kolei pozwala przypuszczać, że w tym okresie klimat w Europie był dużo cieplejszy niż obecnie, sprzyjając występowaniu takiej fauny. Odkrycie przesuwa w czasie znany zapis kopalny rodzaju Australomymar oraz poszerza naszą wiedzę o jego dawnym zasięgu geograficznym. Okaz dowodowy (holotyp) został zdeponowany w Muzeum Przyrodniczym we Wrocławiu, co jest standardową praktyką w nauce – zapewnia trwałe przechowanie materiału i możliwość jego dalszych badań.

Nauka zaczyna się od ciekawości

Aby świat nauki dowiedział się o nowym gatunku, nie wystarczy tylko coś „znaleźć”. Trzeba jeszcze rozpoznać, że mamy do czynienia z czymś nowym, posiadać odpowiednią wiedzę, porównać cechy z innymi znanymi gatunkami, a następnie przygotować formalny opis i opublikować go w recenzowanym czasopiśmie. Dopiero wtedy nowy gatunek „zyskuje obywatelstwo” w świecie nauki.

Historia Australomymar losinnoense pokazuje, że wielkie odkrycia mogą wyrastać z pasji i współpracy.

Serdecznie dziękuję również badaczowi, p. Filipowi Pawlukowi, za nazwanie okazu na cześć Łosinna.

Deklaruję, że nadal będę wspierał badania Filipa Pawluka, przekazując kolejne okazy bursztynu z przedstawicielami tej rodziny błonkówek, która znajduje się w kręgu jego zainteresowań. Zachęcam również wszystkich miłośników bursztynu i przyrody, aby – jeśli posiadają ciekawe inkluzje – nawiązywali współpracę z naukowcami. W ten sposób wspólnie możemy przyczyniać się do rozwoju wiedzy o świecie sprzed milionów lat, a jednocześnie promować naszą lokalną społeczność.

 

Z wyrazami wdzięczności i szacunku

Robert Fallaszek

15 maja przeprowadzony został szkolny konkurs czytelniczy przygotowany i przeprowadzony przez nauczycielkę języka polskiego panią Edytę Kmiołek i nauczycielkę biblioteki Agnieszkę Brylak.

Konkurs miał na celu rozwijanie zainteresowań czytelniczych wśród uczniów, sprawdzenie poziomu rozumienia czytanego tekstu, promowanie pozytywnych wartości i wzorców zachowań, kształtowanie umiejętności rywalizacji w duchu fair play.

Konkurs przeprowadzony został w czterech kategoriach. W pierwszej wzięło udział dziewięcioro uczniów z klas pierwszych i drugich. Uczniowie musieli przeczytać książkę Marii Krugier ,,Karolcia”. W tej kategorii były dwa pierwsze miejsca, które zdobyły Lena Szymaniak i Wiktoria Wóltańska uczennice klasy pierwszej, zdobywając maksymalną liczbę punktów. Dwa drugie miejsca wywalczyli Zuzia Sitek klasa pierwsza i Alan Śliwka z klasy drugiej. Trzecie miejsce przypadło Aleksandrze Tokarskiej z klasy pierwszej i Zuzi Pastewce z klasy drugiej. Wyróżnienie dostała Zosia Turek z klasy pierwszej. Udział wzięli Lenka Jędrzejczyk i Marcel Wiewiórka. Druga kategoria to uczniowie z klasy trzeciej i czwartej, którzy przeczytali lekturę Hugha Loftinga ,, Doktor Dolittle i jego zwierzęta” . Dwa pierwsze miejsca zdobyły Aleksandra Kozon i Wiktoria Polak obie dziewczynki z klasy trzeciej. Drugie miejsce przypadło Amelii Szczerbie z klasy czwartej, a trzecie zdobyła Alicja Biernacka z klasay trzeciej. Wyróżnienie zdobył Franciszek Turek. Udział wzięli również uczniowie klasy czwartej Kacper Śliwka, Joachim Łuniewski, Julia Śliwka i Kacper Kalinowski z klasy trzeciej. Kategoria trzecia to uczniowie z klasy piątej i szóstej. Książka, którą mieli przeczytać to ,,Przygody Tomka Sawyera” Marka Twaina. Pierwsze miejsce zdobyła Weronika Świercz z klasy szóstej, drugie Lenie Musiałek z klasy piątej a trzecie przypadło Karolowi Sitkowi również z klasy piątej. Ostatnia kategoria to uczniowie z klasy siódmej i ósmej, którzy wykazali się znajomością książki ,,12 prac Herkulesa” Agathy Christie. Pierwsze miejsce zdobyła Emilia Szarmach, drugie Antonina Wiśniewska obie uczennice z klasy siódmej. Trzecie miejsce zdobyły Amelia Łuniewska klasa siódma i Marysia Kokoszka z klasy ósmej.

Uczniom gratulujemy zwycięstwa i życzymy sukcesów w czytaniu ciekawych pozycji.